Διαθεματική Εργασία στη Γεωγραφία

 

 

 

 

 

Ανακύκλωση

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Τμήμα: Α2

 

Μαθητές:

 

Αλατζίδου Κατερίνα

Καρατζόβαλη Σουλτάνα

Λιτητάρης Αντώνης

Τσιγκάς Χρήστος

 

Επιβλέποντες Καθηγητές:

 

Ντόζης Αλέξανδρος, φυσικός

Σαβρακίδου Ελισάβετ, φιλόλογος

 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Γουμένισσα 2007 – 2008


Α. Η Εργασία μας

Α.1 Ανάθεση

 

Εργασία 1

 

Ανακύκλωση

 

Ας δούμε συνοπτικά την ιστορία του χαρτιού

Τα βιβλία, οι εφημερίδες και γενικά όλα τα έντυπα έχουν ως πρώτη ύλη το χαρτί. Το πρώτο χαρτί κατασκευάστηκε το 105 π.Χ. στην Κίνα. Ύστερα από μερικούς αιώνες, το μυστικό της χαρτοποιίας πέρασε στην Περσία, στην Αραβία και στην Αίγυπτο (όπου υπήρχαν μεγάλα κέντρα κατασκευής χαρτιού). Όταν η τέχνη της χαρτοποιίας έφθασε στη Β. Αφρική και, τελικά, στο Μαρόκο, οι Άραβες (κρατούσαν στα χέρια τους το εμπόριο χαρτιού σε όλη τη Μεσόγειο) μετέφεραν τη γνώση στην Ισπανία, όπου το 12ο μ.Χ. αιώνα ιδρύθηκε το πρώτο εργοστάσιο χαρτοποιίας. Το 1189 μ.Χ. κατασκευάστηκε εργοστάσιο χαρτοποιίας και στη Γαλλία, ενώ μετά από δυο με τρεις αιώνες περίπου κατασκευάστηκαν εργοστάσια σε όλες τις μεγάλες χώρες της Ευρώπης.

Το χαρτί κατασκευάζεται από την κυτταρίνη που βρίσκεται στο ξύλο και είναι ένα από τα απαραίτητα υλικά στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου. Ωστόσο, η υπέρμετρη αύξηση της κατανάλωσης του χαρτιού θέτει άμεσα σε κίνδυνο τη ζωή του δάσους, αν υπολογίσουμε και τους υπόλοιπους κινδύνους που απειλούν τα τελευταία χρόνια το δάσος, όπως είναι η παράνομη και ανεξέλεγκτη υλοτομία, οι πυρκαγιές και η υπερβόσκηση (τα αιγοπρόβατα, επειδή δεν επαρκούν τα λιβάδια για τη βοσκή τους, αναζητούν την τροφή τους μέσα στα δάση προκαλώντας ανεπανόρθωτες καταστροφές, κυρίως μετά από πυρκαγιά, καθώς τα ζώα τρέφονται με τα νέα δενδρύλλια που φυτρώνουν εμποδίζοντας έτσι τη φυσική αναγέννηση του δάσους). Αρκεί να λάβουμε υπόψη ότι το 1915 η παγκόσμια κατανάλωση χαρτιού δεν ξεπερνούσε τους 5.000.000 τόνους, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει ξεπεράσει την ποσότητα των 200.000.000 τόνων το χρόνο. Επίσης, έχει υπολογιστεί ότι μόνο στην Αττική πετάγονται στα σκουπίδια 200.000 τόνοι χαρτιού, για την παραγωγή των οποίων χρησιμοποιήθηκαν 3.400.000 δέντρα και καταναλώθηκαν 68.000.000 κυβικά νερού, δηλαδή καταναλώθηκε ποσότητα νερού που θα κάλυπτε τις ανάγκες του πληθυσμού της Αττικής για 80 ημέρες. Κατά συνέπεια, η συνεχής αύξηση της παραγωγής του χαρτιού λόγω της αλόγιστης κατανάλωσής του αποδεικνύεται καταστροφική για το περιβάλλον.

Η εφαρμογή της ανακύκλωσης του χαρτιού, δηλαδή η αξιοποίηση και μετατροπή των άχρηστων χαρτιών μέσα από ορισμένες διαδικασίες σε χρήσιμα χαρτικά είδη, θεωρείται αναγκαίο μέτρο για την προστασία του δασικού πλούτου και κατ' επέκταση για τη λύση του περιβαλλοντικού προβλήματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι για να παραχθεί ένας τόνος χαρτιού απαιτούνται 15-17 δέντρα. Επιπλέον, η ενέργεια που χρειάζεται για την παραγωγή χαρτιού με τη διαδικασία της ανακύκλωσης είναι κατά 40% λιγότερη από την ενέργεια που χρειάζεται με τη διαδικασία της μετατροπής των δέντρων σε ξύλα και, στη συνέχεια, σε χαρτί. Με την εφαρμογή της ανακύκλωσης υπολογίζεται ότι περίπου τα 2/3 του χαρτιού προέρχονται από ξύλο, ενώ το 1/3 προέρχεται από ανακυκλωμένο χαρτί.

 

1. Διαβάστε τη συνοπτική ιστορία του χαρτιού. Συγκεντρώστε και άλλες πληροφορίες για το χαρτί και την ιστορία του. Σε χαρτί Α4 δημιουργήστε έναν παγκόσμιο χάρτη και σημειώστε στο χάρτη τη διαδρομή που ακολούθησε το χαρτί για να φθάσει από την Ασία μέχρι την Ελλάδα και γράψτε τα ονόματα των χωρών που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη διαδρομή.

2. Η ομάδα θα πραγματοποιήσει δύο συνεντεύξεις. Η πρώτη συνέντευξη θα είναι με το διευθυντή του σχολείου και θα αφορά την ανακύκλωση χαρτιού και άλλων υλικών στο σχολείο. Η δεύτερη θα είναι με τον υπεύθυνο ανακύκλωσης του δήμου που ανήκει το σχολείο. Για να γίνουν αυτές οι συνεντεύξεις η ομάδα θα καταρτίσει κατάλληλα ερωτηματολόγια. Τα αποτελέσματα των συνεντεύξεων θα ανακοινωθούν σε εφημερίδα τοίχου που θα αναρτηθεί μέσα σε όλες τις αίθουσες του σχολείου.

3. Γράψτε έναν μονόλογο όπου ένα φύλλο σχολικού τετραδίου μιλά: α) για την προηγούμενη ζωή του (τι ήταν πριν καταλήξει να γίνει φύλλο χαρτιού) και β) για το όνειρό του να εξελιχθεί μέσα από τη διαδικασία της ανακύκλωσης από ένα φύλλο τετραδίου στην πιο σοφή εγκυκλοπαίδεια που θα κουβαλάει όλες τις γνώσεις του κόσμου.

4. Δημιουργήστε έναν κατάλογο από υλικά που χρησιμοποιούμε καθημερινά και μπορούν να ανακυκλωθούν. Πού μπορούμε να συγκεντρώσουμε τα υλικά αυτά για να ακολουθήσει η διαδικασία της ανακύκλωσης; Προτείνετε λύσεις για τα υλικά που δεν υπάρχει μέριμνα για την ανακύκλωσή τους.

5. Να παρουσιάσετε κατάλληλα την εργασία σε ένα χαρτόνι διαστάσεων 1mΧ70cm (περίπου).

 

Μερικές διευθύνσεις στο Internet που μπορούν να φανούν χρήσιμες:

http://gym-kavas.ima.sch.gr/envi/page9.html

http://gym-kavas.ima.sch.gr/envi/page4.html

http://gym-kavas.ima.sch.gr/envi/page7.html

http://www.minenv.gr/anakyklosi/general/general.html

http://www.ulac.gr/med-cartesio/first.html

http://www.ulac.gr/med-cartesio/fourteenth.html

http://www.ulac.gr/med-cartesio/tenth.html

http://www.ulac.gr/med-cartesio/thirteenth.html

 

 

 

Η ομάδα θα γράψει μία εργασία με τις εξής ενότητες:

Α. Η εργασία μας

Στην ενότητα αυτή θα περιγραφεί πλήρως, σε μορφή έκθεσης, όλη η εργασία που έγινε από τα μέλη της ομάδας, πώς ολοκληρώθηκε κάθε βήμα της, τι βοηθήματα χρησιμοποιήθηκαν, τι πηγές αναζητήθηκαν, ποιοι άνθρωποι βοήθησαν και πώς κ.τ.λ.

Β. Οι δυσκολίες

Στην ενότητα αυτή θα περιγραφεί ποια κομμάτια της εργασίας δυσκόλεψαν ιδιαίτερα την ομάδα και γιατί. Επίσης σ’ αυτήν την ενότητα θα περιγραφούν τα σημεία που δεν έγινε κατορθωτό να ολοκληρωθούν και οι λόγοι της μη ολοκλήρωσής τους.

Γ. Επιπλέον εργασίες

Στην ενότητα αυτή θα περιγραφούν επιπλέον τμήματα της εργασίας που πρόσθεσαν τα μέλη της ομάδας, χωρίς να ζητηθούν, αλλά που η ομάδα τα βρήκε ενδιαφέροντα.

Δ. Προτάσεις για το καλύτερο

Στην ενότητα αυτή θα περιγραφούν οι προτάσεις της ομάδας για καλυτέρευση της εργασίας.

Α.2 Η δουλειά μας

 

Α.2.1 Πώς εργαστήκαμε… Η εργασία μας

 

 

Δύο μέρες μετά τα Χριστούγεννα, 27 Δεκεμβρίου ημέρα Πέμπτη, ήταν η ημέρα που είχαμε κανονίσει να βρεθούμε όλη η ομάδα για να πραγματοποιήσουμε το πρώτο σκέλος της εργασίας μας. Δυστυχώς οι μισοί από μας δεν είχαν το νου τους στην εργασία αλλά στο πως θα περάσουν ευχάριστα τις μέρες των διακοπών, αγνοώντας βέβαια τα καθήκοντά τους!

   Η Κατερίνα κι εγώ συναντηθήκαμε στην πλατεία όπως είχαμε σχεδιάσει. Αφού περιμέναμε αρκετή ώρα και τους υπόλοιπους, οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν ξεκινήσαμε για το σπίτι του Χρήστου του  Τσιγκά (αν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στο Μωάμεθ). Όταν τελικά μετά από πολλές προσπάθειες τον βρήκαμε, ξεκινήσαμε το ψάξιμο για τη Σουλτάνα. Αυτή δυστυχώς δεν καταφέραμε να τη βρούμε.

   Πήραμε λοιπόν το δρόμο για το Δημαρχείο. Η αγωνία μας ήταν μεγάλη. Θα μας δεχόταν άραγε ο Δήμαρχος; Θα απαντούσε στα ερωτήματα που θα του θέταμε για την ανακύκλωση του χαρτιού; Μπήκαμε στο Δημαρχείο και με ύφος δημοσιογράφων έτοιμων να φέρουν σε πέρας την αποστολή τους ζητήσαμε να τον δούμε. Μας καταδέχτηκε με μεγάλη χαρά και φαινόταν πρόθυμος να απαντήσει˙ αλλά μόνο φαινόταν! Για την ακρίβεια λίγες ήταν οι ερωτήσεις που μας απάντησε ο ίδιος. Πριν προλάβουμε να ολοκληρώσουμε την ερώτησή μας, μας απαντούσαν οι σύμβουλοί του.

   Μ’ αυτά και μ΄ αυτά φύγαμε, δυσαρεστημένοι κατά κάποιον τρόπο, ίσως επειδή δεν ακούσαμε αυτά που θέλαμε από τον άνθρωπο που θέλαμε. Μην ξέροντας τι να κάνουμε, αποφασίσαμε να πάμε στο Διευθυντή του σχολείου μας για να πάρουμε τη δεύτερη συνέντευξη που είχαμε αναλάβει. Επειδή όμως, μέρες που ήταν, δεν μπορούσαμε να πάμε με άδεια χέρια, περάσαμε πρώτα από το Μελένιο και του πήραμε και μισό κιλό κουραμπιέδες!!! Βέβαια άξιζαν τον κόπο γιατί οι απαντήσεις του ήταν πλήρως ικανοποιητικές.

   Μετά τις διακοπές των Χριστουγέννων, ξεκινήσαμε το δεύτερο σκέλος της διαθεματικής μας δραστηριότητας. Στον Η/Υ του σχολείου μας ψάξαμε στο internet για την ιστορία του χαρτιού. Έπειτα φωτογραφίσαμε τον Παγκόσμιο χάρτη και με τη βοήθεια του σαρωτή τον περάσαμε στον Η/Υ απ΄ όπου τον εκτυπώσαμε και σχεδιάσαμε πάνω του την πορεία του χαρτιού.

   Το επόμενο που είχαμε να κάνουμε ήταν να γράψουμε δύο μονόλογους τους οποίους έγραψα πρόχειρα εγώ και η Κατερίνα τους πέρασε στον Η/Υ. Επίσης δημιούργησα έναν κατάλογο με τα ανακυκλώσιμα υλικά και τη διαδικασία της ανακύκλωσής τους.

   Για την επιπλέον εργασία, η Σουλτάνα συγκέντρωσε επιπρόσθετα στοιχεία χωρίς αυτά να ζητηθούν τα οποία βρήκε ενδιαφέροντα. Η Κατερίνα ανέλαβε να κάνει «Προτάσεις για το καλύτερο» κι εγώ όπως βλέπετε ανέλαβα όλη την πορεία της εργασίας μας καθώς επίσης και τις δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε.

 

 

Αντώνης Λιτητάρης

Α.2.2 Η ιστορία του χαρτιού

Το χαρτί είναι η πρώτη ύλη των σύγχρονων βιβλίων, των εφημερίδων και γενικά όλων των εντύπων. Ταυτόχρονα όμως είναι ένα είδος χρησιμότατο σε πολυάριθμες ανάγκες του ανθρώπου (περιτύλιξη, μονώσεις κ.λ.π.), πού η κατανάλωση του από τη μία μέρα στην άλλη διαρκώς μεγαλώνει. Μπορούμε αλάνθαστα να ισχυριστούμε, ότι η σημερινή διάδοση των γραμμάτων είναι και δημιούργημα της ανάπτυξης του βιβλίου. Κι αυτή πάλι είναι αποτέλεσμα της ανακάλυψης της τυπογραφίας και της αφθονίας του χαρτιού, μέσω της διαδικασίας της παραγωγής.

Μόλις τριών αιώνων ζωή αριθμεί η βιομηχανία χαρτιού στην Ευρώπη. Ωστόσο είναι βέβαιο πως το χαρτί ήταν γνωστό στους Κινέζους δύο αιώνες π.Χ. και τους εξυπηρέτησε πολύ την εποχή εκείνη στην πνευματική τους πρόοδο πράγμα που με δυσκολία πραγματοποιούσε ο πάπυρος και η περγαμηνή που χρησιμοποιούσαν οι Αρχαίοι Έλληνες (μικρή αναφορά για τον Πάπυρο και την Περγαμηνή παραθέτουμε στο τέλος αυτού του κεφαλαίου) . Το χαρτί ήταν καρπός της εφευρετικότητας του Κινέζου Τσάι - Λούν και ήταν κατασκευασμένο από φυτικές ίνες κανναβιού, μουριάς και μπαμπού, που τις συμπίεζε κι έφτιαχνε ένα συμπίλημα. Το πρωτόγονο αυτό χαρτί ήταν χοντρό, αλλά εξυπηρετούσε αρκετά τις ανάγκες των Κινέζων γραμματισμένων. Ύστερα από μερικούς αιώνες, έμαθαν το μυστικό της κατασκευής του χαρτιού οι Ιάπωνες και, μόνο μετά τον 8ο μ.Χ. αιώνα το μυστικό αυτό βγήκε από τα όρια της Άπω Ανατολής. Το μετέδωσαν στους Άραβες οι Κινέζοι και οι Μογγόλοι αιχμάλωτοί τους από την μάχη της Σαμαρκάνδης. Η Περσία, η Αραβία, η Αίγυπτος ήταν σε λίγα χρόνια τα μεγάλα κέντρα κατασκευής χαρτιού βελτιωμένης ποιότητας. Κατόπιν η Χαρτοποιία πέρασε στη Β. Αφρική και από το Μαρόκο οι Άραβες την έφεραν στην Ισπανία. Κατά τον 12ο αιώνα κατασκευάστηκε στη Βαλένθια το πρώτο εργοστάσιο Χαρτοποιίας της Ευρώπης. Οι Άραβες, ωστόσο, κρατούσαν στα χέρια τους το εμπόριο χαρτιού για όλη την Μεσόγειο, ενώ παράλληλα, στη Σικελία, Βενετία, Φλωρεντία, Πάδοβα, Πάρμα, ιδρύονταν εργοστάσια κατασκευής χαρτιού (το χαρτί του Φαμπριάνο ως σήμερα θεωρείται από τα καλύτερα). Το 1189 ιδρύθηκε το πρώτο εργοστάσιο Χαρτοποιίας στη Γαλλία. Κι άλλα τέτοια εργοστάσια, που τα ονόμαζαν «χαρτόμυλους» ιδρύθηκαν σε άλλες πόλεις. Μετά από δύο τρεις αιώνες όλες οι μεγάλες χώρες της Ευρώπης (και οι Ε.Π.Α από το 1699) έχουν Χαρτοποιία.

Ως τότε το χαρτί κατασκευαζόταν από ίνες λιναριού, κανναβιού και από ράκη. Ένας ιερέας από τη Ρατισβόνη της Γερμανίας κατασκεύασε για πρώτη φορά χαρτί από ίνες ξύλου και ο Γερμανός Βέλτερ (το 1847) ανακάλυψε την μέθοδο κατασκευής χαρτιού με ξυλόμαζα, που εφαρμόζεται ως και σήμερα. Βάση της σημερινής Χαρτοβιομηχανίας είναι το ξύλο από έλατα και λεύκες και διάφορα βιομηχανικά φυτά, όπως το μπαμπάκι, λινάρι, το καννάβι, το άχυρο του σιταριού και του ρυζιού, όπως επίσης και το φυτό Άλφα, που περιέχουν κυτταρίνη.

ΠΑΠΥΡΟΣ
Υδροχαρές φυτό που ευδοκιμεί σε εδάφη με μεγάλη υγρασία. Στους αρχαίους χρόνους ο πάπυρος χρησιμοποιήθηκε ως γραφική ύλη, κυρίως από τους Αιγύπτιους. Πάπυροι καλλιεργούνται στο δέλτα και στις όχθες του Νείλου. Για την κατασκευή του υλικού γραφής, έκοβαν τους βλαστούς των φυτών κατά μήκος, σε λεπτές λωρίδες. Στη συνέχεια τις άπλωναν πάνω σε σανίδες, τη μία δίπλα στην άλλη, βάζοντας μία σειρά κάθετα και μία οριζόντια. Έπειτα τις έβρεχαν με νερό, για να διαλυθεί η κολλώδης ουσία του φυτού και να συγκολληθούν μεταξύ τους. Τέλος, τις πίεζαν για να βγει το νερό τις άφηναν στον ήλιο να ξεραθούν και αμέσως μετά λείαιναν την επιφάνεια τους. Οι γραφείς έγραφαν στον πάπυρο με μελάνι και καλάμι. Πολλά τεμάχια παπύρου αποτελούσαν τους κυλίνδρους, οι οποίοι αποθηκεύονταν σε θήκες. Οι Ρωμαίοι και οι Έλληνες χρησιμοποίησαν τον πάπυρο που αργότερα αντικαταστάθηκε από την Περγαμηνή.

 

 

 

 

 

 

ΠΕΡΓΑΜΗΝΗ
Ύλη γραφής από κατεργασμένα δέρματα νεογέννητων ζώων (αρνί, κατσίκι). Η χρήση της περγαμηνής, σύμφωνα με πληροφορίες Ρωμαίων συγγραφέων, ξεκίνησε στα χρόνια της βασιλείας του Ευμένη Β' (197-158), στη Μικρασιατική πόλη Πέργαμο. Τότε οι Αιγύπτιοι είχαν απαγορεύσει την εξαγωγή παπύρου γιατί φοβήθηκαν πως η βιβλιοθήκη της Περγάμου θα επισκίαζε την Αλεξανδρινή. Έτσι οι Περγαμηνοί τεχνίτες επινόησαν την επεξεργασία δερμάτων, τα οποία στη συνέχεια έκοβαν σε τετράγωνα φύλλα. Η περγαμηνή διαδόθηκε ευρύτατα στον Μεσογειακό χώρο και σε πολλές περιπτώσεις αντικατέστησε τον πάπυρο, γιατί τα φύλλα της διπλώνονταν εύκολα και οι γραφείς μπορούσαν να χρησιμοποιούν και τις δύο πλευρές της.

 

 

Α.2.3 Μια συνέντευξη στο δήμαρχο του δήμου μας η οποία δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ!!!

 

 

 

 

8 Με ποιο τρόπο θα προσπαθούσατε να ενημερώσετε τους πολίτες σας;

8 Πότε πρόκειται να μπούμε στο πρόγραμμα;

8 Ποια υλικά θα ανακυκλώνονται;

8 Τι σημασία έχει για εσάς η ανακύκλωση;

8 Ο δήμος μας συμβάλει στο πρόγραμμα ανακύκλωσης;

8 Ο δήμος συνέβαλε στο παρελθόν σε πρόγραμμα ανακύκλωσης;

8 Που πηγαίνουν τα ανακυκλώσιμα υλικά όταν φεύγουν από το δήμο μας;

8 Εσείς σαν πολίτης του δήμου ανακυκλώνεται τα προϊόντα που πρέπει να ανακυκλωθούν;

 

 

Α.2.4 Μια συνέντευξη από το διευθυντή του σχολείου μας

 

·        ΔΗΜ: Τι σημασία έχει για εσάς η ανακύκλωση;

 

ΔΙΕΥΘ: Έντονα ευαισθητοποιημένος στο θέμα πιστεύω ότι η ανακύκλωση είναι ότι πιο σημαντικό  για την εξασφάλιση ενέργειας και φυσικά της σωτηρίας του πλανήτη μας.

 

·        ΔΗΜ: Το σχολείο μας συμβάλει στο πρόγραμμα ανακύκλωσης;

 

ΔΙΕΥΘ: Όχι ακριβώς. Γίνονται κάποιες προσπάθειες αλλά χωρίς την υποστήριξη του Δήμου είναι σχεδόν αδύνατο. Βέβαια έχουμε τοποθετήσει κάδους ανακύκλωσης για να πετάνε μαθητές και καθηγητές άχρηστα για αυτούς χαρτιά και διάφορες μπαταρίες από ραδιόφωνα, κινητά κτλ. αλλά ακόμα δεν έχουμε μπει στο πρόγραμμα.

 

·        ΔΗΜ: Ποια υλικά θα ανακυκλώνονται όταν με το καλό μπούμε  στο πρόγραμμα ανακύκλωσης του Δήμου;

 

ΔΙΕΥΘ: Σίγουρα θα ανακυκλώνεται το χαρτί, το πλαστικό, το γυαλί, το αλουμίνιο και οι μπαταρίες.

 

·        ΔΗΜ: Πότε πρόκειται να μπούμε στο πρόγραμμα αυτό;

 

ΔΙΕΥΘ: Αν ο Δήμος ευαισθητοποιηθεί με αυτό το μεγάλο πρόβλημα και αρχίσει το πρόγραμμα ανακύκλωσης δηλαδή αν τοποθετήσει κάδους για κουτιά αλουμινίου, πλαστικό, γυαλί, μπαταρίες και χαρτί πολύ σύντομα θα συμβάλουμε και εμείς ως σχολείο για καλύτερα αποτελέσματα στην πόλη μας!

 

·        ΔΗΜ: Με ποιο τρόπο θα προσπαθούσατε να ενημερώσετε τους μαθητές σας;

 

ΔΙΕΥΘ: Πιστεύω πως το καλύτερο θα ήταν να διοργανώναμε μια ομιλία στο σχολείο καλώντας, αν είναι δυνατόν, κάποιον ειδικό  με θέμα την Ανακύκλωση!

 

Α.2.5 Ένα ανεκπλήρωτο όνειρο

 

Αχ! Τι όνειρο κι αυτό! Ήμουν λέει, ανακυκλώσιμο χαρτί! Και μάλιστα, με πήραν και με έβαλαν σε μια μεγάλη εγκυκλοπαίδεια. Τη μεγαλύτερη του κόσμου! Την πιο σοφή!

Η γιαγιά μου η Πλατάνω (το πιο σοφό και γέρικο πλατάνι του δάσους) μου μιλούσε για εγκυκλοπαίδειες. Μου έλεγε για τις γνώσεις που παρέχουν σε εσάς, τους ανθρώπους και πόσο χρήσιμες είναι στη ζωή σας. Η γιαγιά μου πάντα ήθελε να γίνει σελίδα μιας εγκυκλοπαίδειας. Κι όχι μόνο αυτή, αλλά όλα τα δέντρα το ήθελαν. Ήταν ο καημός τους.

Η Πλατάνω έλεγε επίσης ότι τα όνειρα είναι οι μεγάλες μας κρυφές επιθυμίες. Αλήθεια, το πιστεύω. Γιατί πράγματι είναι ένα από τα μεγαλύτερα ίσως και άπιαστα όνειρά μου. Εγώ τώρα είμαι απλά μια σελίδα τετραδίου. Λευκή με μπλε ρίγες. Πόσο όμορφα όμως θα ήταν αν κάποτε πήγαινα κι εγώ σε ένα από αυτά τα μεγάλα θαυματουργά εργοστάσια ανακύκλωσης. Έτσι θα βοηθούσα με τον τρόπο μου εσάς τους ανθρώπους να σώσετε τον πλανήτη σας τον οποίο καταστρέφετε μέρα με τη μέρα και δε νοιάζεστε. Θα βοηθούσα όμως και τους φίλους μου στο δάσος από την ολέθρια καταστροφή τους εξαιτίας σας. Και αφού θα είχα πλέον ανακυκλωθεί, θα με έπαιρναν μαζί με άλλα χαρτιά από το εργοστάσιο, θα έγραφαν πάνω μου για σπουδαία γεγονότα,  σπουδαίους ανθρώπους και σπουδαίες ημερομηνίες. Έπειτα θα έβγαζαν εκατομμύρια αντίγραφα. Θα με «έδεναν» μαζί με τα άλλα φύλλα και τότε εγώ αλλά και οι υπόλοιποι θα είχαμε πραγματοποιήσει ένα όνειρο ζωής…Αχ! Αλλά αυτά συμβαίνουν μόνο στα όνειρα!!!

 

Α.2.5 Μου ξανάρχονται ένα –ένα …

 

Αγαπημένε μου αναγνώστη

Εμένα που με βλέπεις έχω περάσει από χίλια χέρια (και λίγα λέω)! Ήμουν που λες κάποτε ένα χαρωπό δεντράκι. Ζούσα ανέμελα στο δάσος μαζί με τους φίλους μου τα άλλα δέντρα. Από μικρό, έβλεπα άντρες να έρχονται και να παίρνουν τα άλλα δέντρα, τα γέρικα. Όταν ρωτούσα που πηγαίνουν μου έλεγαν ότι τους πάνε σε ένα μαγευτικό μέρος, όπου υπάρχει άφθονος ήλιος και νερό για να φωτοσυνθέτουν με την ησυχία τους. Εμείς τα μικρότερα δέντρα, αλλά και τα μεγαλύτερα ανυπομονούσαμε να έρθει η σειρά μας. Κάθε μέρα. Ξυπνούσαμε και κοιμόμασταν με αυτήν την αγωνία!: «πότε θα μεγαλώσουμε λίγο να πάμε κι εμείς σε αυτό το μέρος;».

Όταν μεγάλωσα ήμουν μεγάλος γόης!!! «ο εραστής του δάσους με φώναζαν»! Αφού να φανταστείς, τη μέρα που ήρθε η σειρά μου να φύγω από το δάσος, όλες οι δεντρίνες έκλαιγαν απ’ τη στεναχώρια τους που δε θα με ξανάβλεπαν! Αχ! Σαν χθες τη θυμάμαι εκείνη τη μέρα. Ήρθαν εδώ άντρες με φόρμες και εργαλεία. Νόμιζα ότι ήταν το εισιτήριό μου. Είχα δίκιο! Ήταν το εισιτήριο για…την κόλαση!!! Γιατί από εκείνη τη μέρα άρχισαν και τα μαρτύριά μου! Καλά… δε θέλω να γίνομαι υπερβολικός ούτε μελοδραματικός… αλλά έτσι είναι…(Έλα τώρα… μην κλαις και με λερώνεις κιόλας!)

Με πήγαν λοιπόν σε ένα μεγάλο κτήριο. Χαρτοβιομηχανία!!! Με έβαλαν σε κάτι τεράστια μηχανήματα. Μη με ρωτήσεις τι ακριβώς μου έκαναν. Θα σε γελάσω! Το μόνο που ξέρω πάντως ήταν ότι βγήκα έτσι. Βέβαια!!! Μετά μου ζωγράφισαν κάτι γραμμές…Βέβαια!!! Κούκλο με έκαναν!!! Τι σου είναι ο άνθρωπος όμως! Αααααααααχ…! Πού είναι ο παλιός καλός καιρός!!! Πού είναι η Νούλα (από το Καστανούλα), η Δροσούλα, η Κυπαρισσία, η Οξεία;;; Αχ!!! Και μετά από το εργοστάσιο, με πήγαν σε ένα χαρτοπωλείο. Ήμουν πια ένα φύλλο από τετράδιο! Σα να λέμε ένα αντικείμενο προς εκμετάλλευση κάποιου επιτήδειου μικρού παιδιού…Έτσι πίστευα! Στάθηκα όμως αρκετά τυχερός που έπεσα στα χέρια σου! Ξέρω πόσο συνειδητοποιημένος είσαι και πως, όταν πια δε με χρειάζεσαι, θα με ρίξεις σε έναν κάδο ανακύκλωσης… Ελπίζω να μου κάνεις αυτή την τιμή!!!

 

Ευχαριστώ για το χρόνο σου!!!

 

Α.2.6 Υλικά που μπορούν να ανακυκλωθούν

 

1.Χαρτί

2.Αλουμίνιο

3.Γυαλί

4.Πλαστικό (σε περιορισμένα είδη)

5.Μέταλλα

6.Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα

 

Καθημερινά χρησιμοποιούμε υλικά που μπορούν να ανακυκλωθούν όπως:

q       χάρτινες συσκευασίες (π.χ. χαρτοκιβώτια, συσκευασίες τύπου τετραπάκ, χάρτινες συσκευασίες από τρόφιμα, είδη προσωπικής φροντίδας και είδη καθαρισμού σπιτιού).

q       αλουμινένιες συσκευασίες (π.χ. κουτάκια αναψυκτικών)

q       γυάλινες συσκευασίες (π.χ. μπουκάλια νερού και ποτών, βαζάκια τροφίμων)

q       πλαστικές συσκευασίες (π.χ. μπουκάλια νερού, ποτών, χυμών, πλαστικές συσκευασίες από τρόφιμα, είδη προσωπικής φροντίδας, είδη καθαρισμού σπιτιού και πλαστικές σακούλες).

q       λευκοσιδηρές συσκευασίες (π.χ. κονσέρβες τροφίμων)

Επίσης στους μπλε κάδους μπορούν οι πολίτες να απορρίπτουν έντυπο χαρτί (π.χ. εφημερίδες, περιοδικά, τετράδια)

Τα βιοδιασπώμενα απόβλητα, όπως τα σκουπίδια τροφίμων ή τα απόβλητα κήπων, είναι επίσης ανακυκλώσιμα με τη βοήθεια των μικροοργανισμών μέσω της λιπασματοποίησης  ή της αναερόβιας χώνευσης.

 

 

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΧΑΡΤΙΟΥ

 

Ανακυκλώνοντας ένα τόνο χαρτί γλιτώνουμε 17 δέντρα, 6953 γαλόνια νερού, 463 γαλόνια πετρελαίου, 587 κυβικά εκατοστά αέρα, 306 κυβικές γιάρδες γης και 4077 kW ενέργεια. Το 1996 ανακυκλώθηκαν 42,3 τόνοι χαρτί στην Αμερική μόνο. Το ανακυκλωμένο χαρτί περιέχει: δέντρα που μεγαλώνουνε γρήγορα, τροπικά δέντρα, δέντρα από όλο τον κόσμο. Τα δέντρα, τα κλήματα, τα χόρτα και τα άχυρα αποτελούνται κατά το ένα τρίτο περίπου του βάρους τους από κυτταρίνη. Έτσι, τεράστιες ποσότητες συσσωρεύονται ως απορρίμματα της βιομηχανίας τροφίμων, της υλοτομίας, της χαρτοποιίας, και της συγκομιδής δημητριακών. Στο πελώριο όγκο κυτταρικών απορριμμάτων συμβάλλουν επίσης τα άχρηστα χαρτιά της δημόσιας διοίκησης και της βιομηχανίας, τα ράκη, τα κιβώτια, τα χόρτα και τα φύλλα. Άχυρα δημητριακών και βαγάς έχουν χρησιμοποιεί για την κατασκευή διαχωριστικών τοιχωμάτων και ψαθοσκεπών.

 

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ

 

Τα περισσότερα κουτιά αλουμινίου που παράγονται σήμερα είναι ανακυκλωμένα. Εδώ και 25 χρόνια έχουν αναπτυχθεί συστήματα που ευνοούν το περιβάλλον αλλά και την βιομηχανία. Αυτά τα οφέλη περιλαμβάνουν την διατήρηση φυσικών και ενεργειακών πηγών αλλά και το έδαφος. Το αλουμίνιο παράγεται σε μια διαδικασία κλειστού κυκλώματος. Αυτή η μέθοδος γλιτώνει ως και 95% της ενέργειας που χρειάζεται για να αναπαραχθεί  ένα κουτί από την αρχή. Έτσι γίνεται η εξοικονόμηση φυσικών πηγών.

       

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΓΥΑΛΙΟΥ

 

 

 Το γυαλί για ανακύκλωση λαμβάνεται με φορτηγά, αδειάζετε στις αποθήκες, μετά φορτώνεται σε έναν κινούμενο διάδρομο και περνάει κάτω από ένα γιγάντιο μαγνήτη ώστε να αφαιρεθούν τα μεταλλικά στοιχεία. Μετά περνάει από έλεγχο για αφαίρεση ξένων υλικών και στη συνέχεια διαχωρίζεται με βάση το χρώμα. Το τελικό προϊόν υψηλής ποιότητας προωθείται στους κατασκευαστές γυαλιών οι οποίοι κατασκευάζουν καινούργια μπουκάλια και βάζα. Μολονότι τεράστιες ποσότητες γυάλινων δοχείων χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο, τα περισσότερα δεν ανακυκλώνονται. Σημαντικότερο πρόβλημα αποτελεί ο διαχωρισμός του από άλλα απορρίμματα και η διαλογή του κατά χρώμα.

 

 

Ηλεκτρονικά Απόβλητα

 

ΤΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. Μολονότι δεν είναι ευρέως γνωστό, τα ηλεκτρονικά απόβλητα περιέχουν πλήθος τοξικών ουσιών, αν και σε μερικές ποσότητες (εξαιρουμένων των παραπάνω, πολλές φορές σε ποσοστό 1% του βάρους ενός υπολογιστή).

κλικ για μεγένθυνση  Σε κάθε μόνιτορ υπολογιστή υπάρχουν 1,36-3,6 κιλά μολύβδου. Ο μόλυβδος μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο κεντρικό και περιφερειακό νευρικό σύστημα του ανθρώπου. Σημειώνεται ότι ο μόλυβδος που συναντάται σε χώρους υγειονομικής ταφής προέρχεται κατά 40% από ηλεκτρονικά ευρείας κατανάλωσης και είναι δυνατόν να ρυπάνει τα αποθέματα πόσιμου νερού μέσω έκπλυσης (ξεπλύματος). 

  Το κάδμιο υπάρχει στους αντιστάτες, στους υπέρυθρους ανιχνευτές και στους ημιαγωγούς. Στο ανθρώπινο σώμα συγκεντρώνεται στα νεφρά. Σε περίπτωση παρατεταμένης έκθεσης σε χλωριούχου κάδμιο είναι δυνατόν να προκληθούν διάφορες μορφές καρκίνου. 

  Το 22% του υδραργύρου που καταναλώνεται κάθε χρόνο ανά την υφήλιο χρησιμοποιείται σε είδη ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού. Ο υδράργυρος μπορεί εύκολα να συσσωρευτεί στα έμβια όντα και περνά στην τροφική αλυσίδα μέσω των ψαριών. Προκαλεί χρόνια προβλήματα, καθώς και βλάβες του εγκεφάλου.

  Το εξασθενές  χρώμιο χρησιμοποιείται στα ηλεκτρονικά και ηλεκτρικά είδη για την προστασία τους από την οξείδωση αλλά και ως σκληρυντικό. Διέρχεται εύκολα από τις κυτταρικές μεμβράνες, θεωρείται γονιδιοτοξικο και πιθανώς βλάπτει το DNA. Επιπλέον, η ουσία μπορεί να εκλυθεί από τους χώρους υγειονομικής ταφής δεν είναι δεόντως σφραγισμένη. 

  Ένας υπολογιστής αποτελείται κυρίως από πλαστικά, συμπεριλαμβανομένου το PVC. Γενικότερα, το μεγαλύτερο ποσοστό των πλαστικών χρησιμοποιείται στα ηλεκτρονικά είναι PVC (χλωριούχο πολυβινύλιο). Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις που τεκμηριώνουν την άποψη ότι το PVC δεν προσφέρεται για αποτέφρωση. Επιπλέον, οι απώλειες πλαστικοποιητών, ειδικά των φθαλικων ενώσεων, κατά την υγειονομική ταφή του PVC αναγνωρίζεται ότι ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον.   

 να διατεθούν για ανακύκλωση. Με τον χαρακτηρισμό αυτό όμως λογίζονται πολλά διαφορετικά πράγματα, όπως η αποσυναρμολόγηση, ο τεμαχισμός, η καύση, η εξαγωγή κ.α. 

 

 

Γ. Επιπλέον εργασίες

 

Γ.1 Μία συνταγή για ανακυκλωμένο χαρτί

 

 

1. Ψιλοκόβουμε μερικά φύλλα εφημερίδων και τα βάζουμε να μουλιάσουν σε ένα σκεύος για 10 -15λεπτά.

 

2. Έχουμε αγοράσει μια συρμάτινη σίτα (από αυτές που βάζουν στα παράθυρα για τα κουνούπια), κόβουμε ένα κομμάτι στο μέγεθος του χαρτιού που θέλουμε να φτιάξουμε. Την τοποθετούμε σε ένα πάγκο ή καλύτερα σε ένα ταψί γιατί θα τρέξουν νερά.

3. Παίρνουμε το παλιό μπλέντερ της μαμάς (γιατί θα λερωθεί οπωσδήποτε από το μελάνι) και βάζουμε μέσα λίγο (1/3 της χωρητικότητας του) από το χαρτί που έχει στο μεταξύ μουλιάσει. Προσθέτουμε το υπόλοιπο νερό και κτυπάμε μέχρι να σχηματιστεί μια εύπλαστη ρευστή μάζα χαρτιού.

 

4. Απλώνουμε τη χαρτομάζα πάνω στη σήτα γρήγορα, αλλά με προσοχή με το χέρι ή μια σπάτουλα. Αφού συμπληρώσουμε όση χαρτομάζα χρειάζεται, απλώνουμε πάνω της ένα ή δύο φύλλα εφημερίδας στεγνά  ή καλύτερα μια λαδόκολλα και πιέζουμε από το κέντρο της σήτας προς τα έξω ώστε να φύγουν τα πολλά νερά.

 

5. Κρεμάμε τη σήτα σε ευάερο μέρος να στεγνώσει. Πριν στεγνώσει καλά αφαιρούμε τη λαδόκολλα πάνω από τη χαρτομάζα.

 

6. Όταν η χαρτομάζα στεγνώσει τελείως τη ξεκολλάμε προσεκτικά πάνω από τη σήτα και ....ιδού το αποτέλεσμα .. ΑΝΑΚΥΚΛΩΜΕΝΟ ΧΑΡΤΙ για ζωγραφική.

 

Γ.2 Απαντήσεις σε μερικές συνηθισμένες απορίες…

 

ü      Τι λέμε ανακύκλωση;

Ανακύκλωση είναι η δυνατότητα να ξαναχρησιμοποιήσουμε αντικείμενα που ενώ μοιάζουν άχρηστα και θα κατέληγαν στα σκουπίδια, διατηρούν σημαντικό μέρος της αξίας τους.Τα υλικά που ανακυκλώνουμε είναι το χαρτί, το γυαλί και τα μέταλλα.

ü      Γιατί πρέπει να ανακυκλώνουμε;

Γιατί τα καλά της ανακύκλωσης είναι πολλά. Να μερικά από αυτά:

Είναι χρήσιμα υλικά. Δεν χάνουν την αξία τους. Πουλώντας τα κερδίζουμε χρήματα. Ξαναλιώνονται για να φτιαχτούν πάλι χαρτί, γυαλί, μέταλλο. Εξοικονομούμε επομένως πρώτες ύλες, ενέργεια, προστατεύουμε το περιβάλλον, δημιουργούμε νέες θέσεις εργασίας στις βιομηχανίες και βοηθάμε την οικονομία της χώρας μας.

Εξοικονόμηση πρώτων υλών.

 

ü      Τι είναι πρώτες ύλες;

Το χαρτί, το γυαλί και το μέταλλο, δεν υπάρχουν στη φύση στη μορφή που τα ξέρουμε. Βγαίνουν από κάποια άλλα υλικά που λέγονται πρώτες ύλες.

ü      Από ποιες ύλες δημιουργούνται;

Το χαρτί βγαίνει από το ξύλο. Το γυαλί από την άσβεστο, την άμμο και τη σόδα. Το μέταλλο βγαίνει μέσα από τα σπλάχνα της γης σαν ορυκτό μετάλλευμα. Κάνοντας ανακύκλωση πετυχαίνουμε να μην χάνονται ολοένα και μεγαλύτερες ποσότητες πρώτων γυαλιού, χαρτιού και μετάλλου. Εξοικονομούμε επομένως πρώτες ύλες.

 

 

Εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας και πετρελαίου.

 

Η ενέργεια που χρειάζεται για παράγουμε χαρτί, γυαλί και μέταλλο από τις πρώτες ύλες είναι πολλαπλάσια απ' ότι όταν αυτά κατασκευάζονται από ανακυκλωμένα υλικά. Άρα εξοικονομούμε ενέργεια και χρήματα (στο γυαλί 31%, στο χαρτί 65% και στο αλουμίνιο 95%).

 

Λόγου χάρη 1000 κιλά ανακυκλωμένου χαρτιού εξοικονομούν 130-170 κιλά πετρέλαιο, 1000 κιλά ανακυκλωμένου γυαλιού εξοικονομούν 12 κιλά πετρέλαιο.

 

Με την ηλεκτρική ενέργεια που απαιτήθηκε για να κατασκευαστούν τα κουτιά που σήμερα ανακυκλώνονται στη χώρα μας, μπορούν να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες μιας πόλης 20000 κατοίκων.

 

Οφέλη για το περιβάλλον.

 

ü      Κάνοντας ανακύκλωση προστατεύουμε το περιβάλλον;

Ναι, γιατί τα χαρτιά, τα γυαλιά και τα μέταλλα ΔΕΝ τα πετάμε στα σκουπίδια. Χρειαζόμαστε λοιπόν λιγότερους χώρους για να θάβουμε τα σκουπίδια (χωματερές). Τα απορριμματοφόρα των δήμων θα κάνουν λιγότερα δρομολόγια, δηλαδή θα καίνε λιγότερα καύσιμα. Άρα θα έχουμε και λιγότερο νέφος που είναι τόσο επικίνδυνο για τη ζωή μας. Οι βιομηχανίες θα ρυπαίνουν λιγότερο, θα έχουμε καθαρότερες ακτές, θάλασσες, τα ποτάμια, τις λίμνες και τον αέρα. Θα σώσουμε δέντρα, γιατί δεν θα γίνουν χαρτιά. Θα ελαττώσουμε τα μεταλλεία, αυτές τις τεράστιες "πληγές της φύσης" που δημιούργησε ο άνθρωπος. Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι με την ανακύκλωση προστατεύουμε το περιβάλλον. Προστατεύουμε τον πλανήτη Γη.

Οφέλη για τη χώρα μας.

 

ü      Τι σημαίνει όμως εξοικονόμηση ενέργειας και πρώτων υλών για τη χώρα μας;

Η χώρα μας δεν θα δαπανήσει χρήματα για να φέρει πρώτες ύλες χαρτιού, γυαλιού και μετάλλου, αφού εμείς θα έχουμε ανακυκλώσει αυτά τα πράγματα, που είναι από μόνα τους πρώτη ύλη. Επομένως δεν θα χρειαστεί να αγοράσουμε μεγάλες ποσότητες πετρελαίου για να κινηθούν τα εργοστάσιά μας που φτιάχνουν αυτά τα υλικά. Άρα θα παραμείνουν χρήματα στα ταμεία της χώρας για να φτιαχτούν διάφορα έργα. Με αυτό τον τρόπο βοηθάμε στη βελτίωση της Εθνικής Οικονομίας.

 

ü      Τι μπορεί να πετύχει το σχολείο μας με την ανακύκλωση;

Από την πώληση των ανακυκλωμένων υλικών μπορεί να συγκεντρώσει χρήματα. Με αυτά μπορούν να αγοραστούν κομπιούτερ και άλλα μηχανήματα, να αγοραστούν βιβλία για τη βιβλιοθήκη, να πάμε εκδρομή. Ακόμη μπορούμε να οργανώσουμε διαγωνισμούς με βραβεία που αγοράστηκαν από τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν με την πώληση των ανακυκλωμένων υλικών.

 

 

Δ. Προτάσεις για το καλύτερο

 

Αν και η εργασία μας ήταν ομαδική η συνεργασία μας ήταν μηδαμινή… Η εργασία που μας έβαλε ο καθηγητής μας θα έλεγα πως ήταν αρκετά ενδιαφέρον το θέμα της!!! Ένας πολύ σημαντικός παράγοντας που θα μπορούσε η εργασία μας να γίνει ακόμα καλύτερη ήταν η συνεργασία και η αλληλοκατανόηση μεταξύ των ατόμων της ομάδας διότι αν το καλοσκεφτεί κάποιος θα δει πως όλη την εργασία την πραγματοποίησε η Κατερίνα και ο Αντώνης χωρίς καμία συμπαράσταση από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας!!! Κανένα από τα υπόλοιπα άλλα δύο μέλη της ομάδας δεν συνεργάστηκε και δεν έκανε ότι του είχαμε αναθέσει… εκτός από την Σουλτάνα η οποία προσπάθησε και βρήκε κάτι στο internet και την ευχαριστούμε για αυτό που έκανε… ένας ακόμα παράγοντας που μπορούσε να ήταν καλύτερη η εργασία θα ήταν η κατανόηση του δημάρχου!!! Όταν πήγαμε να τον επισκεφτούμε για να τον πάρουμε συνέντευξη μας καλωσόρισε με ευχαρίστηση και μας είπε να καθίσουμε αλλά δυστυχώς δεν μας απάντησε στις ερωτήσεις που του κάναμε, ούτε αυτός ούτε και οι σύμβουλοί του!! Αντιθέτως σε κάποιες ερωτήσεις όπως π.χ. «Τι είναι η ανακύκλωση για εσάς» προσπαθούσε να αποφύγει τέτοιου είδους ερωτήσεις… αλλάζοντας το θέμα ή μας έκανε δικές του άσχετες ερωτήσεις οι οποίες δεν είχαν καμία σχέση με την ανακύκλωση. Κατά την γνώμη μου πιστεύω πως αν τηρούσαμε τους παραπάνω παράγοντες η εργασία μας θα ήταν πολύ καλύτερη όχι πως τώρα δεν είναι αλλά λέμε αν θέλαμε να αγγίξουμε το τέλειο αλλά με τέτοιο άτομα που έχουμε στην ομάδα όσο και να προσπαθήσεις το τέλειο δεν μπορείς να το αγγίξεις ποτέ…μόνο αν γκρεμιστεί κανένας φούρνος (λίγο σπάνιο και ασυνήθιστο φαινόμενο θα έλεγα)